استعدادیابیانسان متعالیخانواده متعالیسازمان متعالیسبک زندگیمرکز مشاورهمقاله

تأثیر تحلیل رفتار متقابل بر حالات و رفتار افراد

تحلیل رفتار متقابل نظریه‌ای است بسیار کاربردی و مؤثر که اریک برن آن را در بحث شناخت رفتار انسانی مطرح کرد. این نظریه بیان می‌کند که چگونه می‌توان با بررسی رفتار و برخوردهایی که یک فرد در موقعیت‌های مختلف اجتماعی و در زمان‌های خاص دارد می‌توان به شخصیت او پی برد. این نظریه راه‌حل‌هایی را برای حل بسیاری از مشکلات اجتماعی و درمان‌هایی را برای بیماری‌های مختلف مثل روان پریشی ارائه می‌دهد.

 

 

تاریخچه تحلیل رفتار متقابل

اغلب نظریه‌هایی که قبل از اریک برن به بررسی رفتار انسانی پرداخته‌اند مربوط به زیگموند فروید هستند. فروید در اوایل قرن بیستم با نظریات خود درباره شخصیت پا به عرصه ظهور گذاشت. اعتقاد فروید بر این نظریه استوار بود که شخصیت انسان‌ها دارای سه جزء ID، Ego و Super-Ego است که اگر این سه جزء با همدیگر کار کنند می‌توانند رفتار پیچیده ما را توضیح دهند. اگر این سه جزء با همدیگر در یک تعادل خوبی باشند در این صورت سلامت و ثبات ذهنی منطقی در یک فرد تضمین می‌شود.

باید بگوییم که تحلیل رفتار متقابل اگرچه نظریه‌ای است که اریک برن آن را پایه گذاری کرده است اما فروید اولین کسی بود که سه مفهوم ID، Ego و Super-Ego را مطرح نمود و اریک برن در نظریه خود متاثر از فروید بوده است. البته باید گفت که این مطابقت کامل و دقیق نیست.

تحلیل رفتار متقابل یک نوع ساده نگاری نیز به حساب می‌آید زیرا روان درمانگرها توجه زیادی به آن ندارند. و با توجه به آن که ساده سازی‌هایی در آن صورت گرفته و بیش از حد نیز فراگیری شده است. و به گونه‌ای این نظریه از حوزه روان شناسی خود خارج شده و به حوزه‌های مذاکره، ارتباطات و توسعه مهارت‌های فردی وارد شده است.

Games People Play یا کتاب بازی‌های اریک برن، کتابی است که در آن می‌توان به ایده اصلی اریک برن در خصوص تحلیل رفتار متقابل دست یافت.

اما شاید بزرگ‌ترین کمک فروید (کسی که برن را تحت تأثیر قرار داد) این واقعیت بود که شخصیت انسانی چندوجهی است. صرف‌نظر از طبقه‌بندی یا نام داده‌شده به یک ناحیه خاص از شخصیت (ID، Ego و Super-Ego)، هر فرد دارای جناح‌ها است که به طور مرتب با یکدیگر برخورد می‌کنند. و این برخوردها و تعاملات بین این جناح‌های شخصیتی است که خود را به عنوان افکار، احساسات و رفتار فرد نشان می‌دهند. بنابراین، تحت نظریه‌های فروید، رفتار یک فرد می‌تواند با تحلیل و درک سه جناح او درک شود.

فروید اولین کسی بود که سه مفهوم ID، Ego و Super-Ego را مطرح نمود
فروید اولین کسی بود که سه مفهوم ID، Ego و Super-Ego را مطرح نمود

تحلیل رفتار متقابل چیست؟

انجمن بین‌المللی تحلیل رفتار متقابل در تعریف این نظریه این گونه بیان می‌کند که این نظریه در مورد شخصیت آدم‌ها بحث می‌کند و به منظور رشد و تغییرات شخصی در بحث روان درمانی روش منظمی را ارائه می‌دهد. در واقع این نظریه در مورد این موضوع بررسی می‌کند که چگونه می‌توان با بررسی و مطالعه بر روی رفتاری که انسان‌ها از خود بروز می‌دهند به شخصیت آن‌ها پی برد. این ایده و نظریه از نظر کاربرد گسترده و عمق تئوری که در خصوص آن در نظریه‌های گوناگون روان شناسی دارد از اهمیت و ارزش زیادی برخوردار است.

اگر بخواهیم یک تصویر واضح از ساختار روانشناسی انسان‌ها داشته باشیم باید در تحلیل رفتار متقابل که یک نظریه شخصیت است جستجو کنیم. شیوه و الگویی که این نظریه از آن استفاده می‌کند الگوی شخصیتی‌ای است که از سه بخش تشکیل شده است. در خصوص این که بخواهیم بر روی عمل و رفتار انسان‌ها مطالعه کنیم می‌توانیم از این الگوی شخصیتی کمک بگیریم. همچنین اگر بخواهیم بررسی کنیم که انسان‌ها با رفتارهایی که از خود نشان می‌دهند چگونه شخصیت خود را بیان و مطرح می‌کنند می‌توان از تحلیل رفتار متقابل بهره برد.

جالب است بدانید که علاوه بر شناخت رفتار انسانی، در بحث مدیریتی و تجزیه و تحلیل سازمان‌ها نیز نظریه تحلیل رفتار متقابل حرفی برای گفتن دارد. همچنین در زمینه رشد کودک نیز می‌توان به این نظریه تکیه کرد. نظریه تحلیل رفتار متقابل با پیش کشیدن مفهوم پیش نویس زندگی این بحث را مطرح می‌کند که روش و شیوه‌ای که امروزه ما برای زندگی انتخاب کرده‌ایم به نوعی بازخوردی از الگوها و روش زندگی ما در زمان کودکی است. که به صورت نظریه آسیب شناسی روانی می‌توان در قبال آن به بررسی و تحلیل بیشتر پرداخت.

سه مدل در تحلیل رفتار متقابل
سه مدل در تحلیل رفتار متقابل

تحلیل رفتار متقابل اریک برن

در سال ۱۹۵۰ میلادی دکتر اریک برن نظریه و تئوری روان شناسی تحلیل رفتار متقابل را مطرح کرد که می‌توانست در حل بسیار از مشکلات رفتاری، احساسی انسان‌ها مؤثر واقع شود. چون که این نظریه هیچ کدام از پیچیدگی‌های روش‌های قدیمی در بحث روان درمانی را نداشت و دارای مفاهیمی اساسی و بیانی ساده بود خیلی سریع جامعه روان شناسی این نظریه را پذیرفت و توانست در بخش‌های روان کاوی، مدیریت، توسعه سازمانی، جامعه شناسی، گروه درمانی، مشاوره و آموزش آن را به کار گیرد.

با مطرح شدن نظریه تحلیل رفتار متقابل بسیاری از شیوه‌ها و الگوهای روان درمانی قدیمی منسوخ گردید و به کلی کنار گذاشته شد.

اریک برن

اریک برن اصلیتی کانادایی دارد و با مطرح کردن این نظریه که مورد قبول جامعه روان شناسی آن زمان قرار گرفت، توانست به شهرت زیادی دست یابد. رشته تحصیلی اریک برن در ابتدا رشته پزشکی و جراحی بود که آن را در دانشگاه مک گیل کانادا به اتمام رساند. بعد از آن او به آمریکا رفت و دوره رزیدنت روان درمانی خود را در دانشگاه ییل سپری نمود. دهه آخر زندگی بیشتر عمر او در تألیف کتاب و درمان بیماران خلاصه می‌شود.

برای تجربه نظریات تحلیل رفتار متقابل می‌توان به راحتی بدون این که از مفاهیم پیچیده و سردر گم استفاده کرد استفاده نمود. این نظریه ابزاری مؤثر و کار آمد برای حل مشکلات و تغییر رفتار انسان‌ها است و به عنوان یک مکتب علمی کاربردی شناخته می‌شود.

اگرچه تا حدی شبیه نظریه فروید است و تحت تأثیر فروید اما تفاوت‌هایی نیز دارد. تفاوتی که در نظریه اریک برن با نظریه فروید وجود دارد این است که فروید معتقد بود برای این که به درمان بیمار بپردازیم ابتدا باید با گوش دادن به حرف‌های بیمار و صحبت کردن با او به آنچه را که در ناخودآگاه بیمار است پی ببریم. اما اریک برن معتقد است که با بررسی رفتار و تعاملات اجتماعی بیمار با جامعه و افراد دیگر می‌توان به مشکل وی پی برد. بعد آن را درمان نمود.

اریک برن
اریک برن

الگوی حالات نفسانی والد، بالغ و کودک در تحلیل رفتار متقابل

الگوی حالات نفسانی را باید به عنوان اساسی‌ترین نظریه در تحلیل رفتار متقابل دانست. شخصیتی که یک فرد در یک زمان خاص از خودش بروز می‌دهد از یک سری افکار، احساسات و رفتارهای مرتبط به همه استفاده می‌کند که به آن حالت نفسانی گفته می‌شود.

الگوی حالت نفسانی در سه بخش می‌تواند ظاهر شود:

حالت نفسانی بالغ: رفتار، احساسات و افکاری که انسان در برخورد با مسائل این زمانی و این مکانی از خود بروز می‌دهد و به مانند یک بزرگ‌سال از تمام منابع و توانایی‌های خودش استفاده می‌کند، حالت نفسانی بالغ نامیده می‌شود.

حالت نفسانی والد: اگر در مواجه با مسائل و مشکلات رفتار و افکار و احساسات یک فرد به گونه‌ای که دقیقاً شبیه یکی از والدین باشد به آن حالت نفسانی والد می‌گویند.

حالت نفسانی کودک: رفتار و احساسات و افکاری که یک فرد در مواجه با مسائل از خود بروز می‌دهد اگر مانند زمانی که کودک بود باشد به آن حالت نفسانی کودک گفته می‌شود.

الگوی حالات نفسانی والد، بالغ و کودک در تحلیل رفتار متقابل
الگوی حالات نفسانی والد، بالغ و کودک در تحلیل رفتار متقابل

مفهوم نوازش در تحلیل رفتار متقابل

در تحلیل رفتار متقابل وقتی دو طرف با یکدیگر در ارتباط هستند هر گونه عملی که باعث درک حضور طرف دیگر می‌شود نوازش نامیده می‌شود. برای مثال همان طور که می‌دانید در یک رابطه متقابل هر کدام از طرفین می‌توانند با هر یک از حالات نفسانی خود با هم ارتباط برقرار کنند.

در این ارتباط هر کس علائم رفتاری خاص خودش را دارد و دیگری می‌تواند با علائم رفتاری خاص خود طرف مقابل را درک کند. نوازش چیزی است که به اشخاص کمک می‌کند تا بتوانند برای پایدار نگه داشتن و حفظ کردن حالت خوب روانی، جسمی و روحی خود استفاده کنند. اگر به رابطه دو نفر یا گروهی توجه کنیم و مورد بررسی و مشاهده قرار دهیم می‌بینیم که در آن؛ هرکدام از افراد به گونه‌ای مختلف اوقات خود را سپری می‌کنند. این موضوع در تحلیل رفتار متقابل به عنوان سازماندهی زمان شناخته می‌شود.

نمونه‌ای از نوازش را می‌توانیم این گونه مطرح کنیم که شما و همسایه‌تان از روبه روی یکدیگر می‌گذرید و شما درحالی که لبخند به لب دارید به او سلام می‌گویید و او جواب سلام شما را با لبخند می‌دهد و بدین ترتیب از کنار یکدیگر می‌گذرید. این یعنی تبادل نوازش با همسایه‌تان با علائمی مثل لبخند زدن و جواب سلام یکدیگر را دادن که به معنی درک حضور یکدیگر است.

نوازش در تحلیل رفتار متقابل
نوازش در تحلیل رفتار متقابل

تحلیل رفتار متقابل چه کمکی به ما می‌کند؟

تحلیل رفتار متقابل می‌تواند در تعامل ما افراد جامعه مؤثر واقع شود. کلید موفقیت ما در ارتباط با دیگران باشد. این امر می‌تواند به خصوص در حوزه کاری باعث افزایش درآمد شود. در حوزه اجتماعی می‌تواند محبوبیت را به همراه داشته باشد و به طبع آن برگزیده شدن و موفق بودن در زندگی را نصیب افراد کند. می‌تواند انسان را از انزوا و گوشه نشینی خارج کند. تحلیل رفتار متقابل یک نظام روان درمانی کامل را معرفی می‌کند و برای درمان انواع و اقسام اختلالات روانی، مانند روان پریشی‌ها و مسائل روزمره‌ای که با آن روبه رو هستیم به کار گرفته می‌شود.

روش‌های درمانی که توسط این نظریه برای درمان گروهی، فردی ارائه می‌شود بسیار مؤثر است. در بحث خانوادگی و زوجی این نظریه حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد و می‌تواند راه حل‌های خوبی برای بر طرف کردن مشکلات زناشویی و ازدواج و … ارائه دهد.

فوایدی که تحلیل رفتار متقابل در بخش آموزشی

فوایدی که تحلیل رفتار متقابل در بخش آموزشی دارد نباید نادیده گرفت در واقع این نظریه راه حل‌هایی ارائه می‌دهد که با پیروی از آن‌ها می‌توان ارتباط بین دانش آموزان و معلمان را در یک وضعیت ارتباطی روشن قرار داد و از بروز برخوردهای مخرب و بی‌ارزش دوری نمود.

در بخش مدیریتی و تجزیه و تحلیل سازمان‌ها نیز این نظریه می‌تواند به کار رود. همچنین از دیگر کاربردهای مفید تحلیل رفتار متقابل در پلیس، نیروهای نظامی، در مددکاری اجتماعی و روحانیون و در کل در هر جایی که به درک رفتار و شخصیت و ارتباط بین افراد نیاز است.

تحلیل رفتار متقابل به ما کمک می‌کند مشکلات را چگونه مدیریت کنیم
تحلیل رفتار متقابل به ما کمک می‌کند مشکلات را چگونه مدیریت کنیم

تأثیر تحلیل رفتار متقابل بر حالات و رفتار افراد

تأثیری که تحلیل رفتار متقابل بر حالات و رفتار افراد دارد برکسی پوشیده نیست. با استفاده از این نظریه می‌توانیم به شناخت خود بپردازیم. این نظریه به ما می‌آموزد که مشکلات و مسائلی که در اطراف ما وجود دارند و گاهی اوقات هم بسیار ناراحت کننده هستند را چگونه مدیریت کنیم و چه رفتاری را از خود در برخورد با آن بروز دهیم. این نظریه به افراد می‌آموزد که حالات و رفتارشان در برخورد با این گونه مشکلات منطقی باشد و واکنشی را که ناشی از منطق و آگاهی باشد را از خود بروز دهند.

تأثیر تحلیل رفتار متقابل بر حالات و رفتار افراد
تأثیر تحلیل رفتار متقابل بر حالات و رفتار افراد

تحلیل رفتار متقابل به افراد کمک می‌کند که در رفتارشان با دیگران عصبانی نشوند و حتی دیگر افراد را عصبانی نکنند. با رعایت اصول و شیوه‌هایی که در این نظریه مطرح است می‌توان به موفقیت‌های زیادی در زندگی دست یافت. شناخت ساختار شخصیتی خود از دیگر مزایای نظریه تحلیل رفتار متقابل است.

امتیاز دهی به این مطلب

امتیاز کاربران: ۳.۷۵ ( ۱ رای)
برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن